Klasa 1 · rozdział 6

Algorytmy: suma, zliczanie, ekstremum

Pętla już powtarza blok. Tu blok zbiera wynik: sumę, liczbę trafień, najmniejszą albo największą wartość. Algorytm to uporządkowane kroki; program to ich zapis. Tablice — później. Na razie liczby biorą się z licznika albo z kolejnych prompt.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • zebrać sumę w zmiennej przed pętlą i dodawać w każdym obrocie;
  • zliczyć elementy spełniające warunek (if w pętli);
  • wyznaczyć minimum i maksimum, zaczynając od pierwszej wartości;
  • sprawdzić zero obrotów i zestaw równych liczb.

1. Akumulator: suma

Akumulator to zmienna, która żyje przez całą pętlę i w każdym obrocie dostaje nową wartość na podstawie poprzedniej. Sumę zaczynasz od 0 — zanim cokolwiek dodasz, nic jeszcze nie ma.

let suma = 0;
for (let i = 1; i <= 5; i++) {
    suma = suma + i;
}
console.log(suma);   // 15

Ślad dla pięciu obrotów:

i Co się dzieje suma po obrocie
—przed pętlą0
10 + 11
21 + 23
33 + 36
46 + 410
510 + 515

Skrót suma += i znaczy to samo co suma = suma + i. Wynik wypisujesz po pętli. console.log w środku pokaże sumy częściowe — przydatne przy błędzie, na gotowej stronie zwykle zbędne.

Akumulator przed pętlą let suma = 0 wewnątrz for zeruje sumę w każdym obrocie. Zostaje wtedy tylko ostatni składnik.

Gdy liczb jest tyle, ile poda użytkownik, najpierw wczytaj n (po Number), potem w pętli pytaj o kolejne wartości. Każdą dodajesz do tego samego akumulatora.

const n = Number(prompt("Ile liczb?"));
let suma = 0;
for (let i = 1; i <= n; i++) {
    const x = Number(prompt(`Liczba ${i}`));
    suma += x;
}
console.log(`Suma: ${suma}`);

Przy n = 5 pętla kręci się pięć razy. Przy n = 100 — sto razy. Liczba obrotów jest w warunku, nie w osobnej liście.

2. Zliczanie

Zliczanie to suma, w której dodajesz 1 tylko wtedy, gdy warunek jest spełniony. Licznik też startuje od 0.

let ileParzystych = 0;
for (let i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i % 2 === 0) {
        ileParzystych++;
    }
}
console.log(ileParzystych);   // 5

ileParzystych++ to skrót na ileParzystych = ileParzystych + 1. Warunek jest w pętli, licznik przed nią, wynik po niej.

Ten sam pomysł na liczbach z prompt: w każdym obrocie sprawdzasz próg (np. punkty ≥ 50) i tylko wtedy zwiększasz licznik. Suma i licznik mogą iść obok siebie w jednej pętli — jedno przejście, dwa wyniki.

const n = 4;
let suma = 0;
let ileZal = 0;
for (let i = 1; i <= n; i++) {
    const pkt = Number(prompt(`Punkty ${i}`));
    suma += pkt;
    if (pkt >= 50) {
        ileZal++;
    }
}
console.log(`Suma ${suma}, zaliczeń ${ileZal}`);

3. Minimum i maksimum

Ekstremum to najmniejsza albo największa wartość w zestawie. Nie zaczynasz od 0: zero nie musi w ogóle wystąpić, a liczby mogą być ujemne. Pewny start to pierwsza wartość. Każda następna ją podmienia, gdy jest mniejsza (minimum) albo większa (maksimum).

const n = Number(prompt("Ile liczb?"));
let min;
let max;

for (let i = 1; i <= n; i++) {
    const x = Number(prompt(`Liczba ${i}`));
    if (i === 1) {
        min = x;
        max = x;
    } else {
        if (x < min) {
            min = x;
        }
        if (x > max) {
            max = x;
        }
    }
}
console.log(`Min: ${min}, max: ${max}`);

Przy jednej liczbie else się nie wykona: minimum i maksimum to ta sama wartość. Przy samych równych liczbach (np. 7, 7, 7) też zostaje 7 — porównania < i > nic nie podmieniają. To poprawny wynik, nie błąd.

Czemu nie start od zera W zestawie -3, -1, -8 maksimum startujące od 0 zostaje 0: żadna z tych liczb nie jest większa od zera, a zera w danych nie ma. Pierwsza wczytana wartość ustawia i minimum, i maksimum poprawnie.

Krótszy zapis przy liczbach, które na pewno są skończone: minimum startuje od Infinity (każda liczba jest mniejsza), maksimum od -Infinity. Przy n = 0 te stałe zostaną w zmiennych — wtedy i tak nie masz czego pokazać.

let min = Infinity;
let max = -Infinity;
for (let i = 1; i <= n; i++) {
    const x = Number(prompt(`Liczba ${i}`));
    if (x < min) {
        min = x;
    }
    if (x > max) {
        max = x;
    }
}

4. Przypadki brzegowe

Zanim oddasz skrypt, przejdź te sytuacje w konsoli albo w komentarzu:

  • Zero obrotów (n = 0 albo zakres pusty). Suma i licznik zostają 0. Minimum nie ma sensu — nie wypisuj undefined jako wyniku, daj komunikat „brak danych”.
  • Jedna liczba. Suma to ta liczba, licznik 0 albo 1, min = max.
  • Wszystkie równe. Min i max się nie zmieniają po pierwszym obrocie.
  • Anuluj w prompt. Wynik to null. Number(null) daje 0 — to nie to samo co „użytkownik wpisał zero”. Sprawdź === null zanim zamienisz na liczbę.
  • Litery zamiast liczby. Number("abc") to NaN. Suma z NaN zostaje NaN do końca pętli.
const wpis = prompt("Ile liczb?");
if (wpis === null) {
    console.log("Anulowano");
} else {
    const n = Number(wpis);
    if (n === 0) {
        console.log("Brak danych");
    }
}
Ile obrotów Pętla for (let i = 1; i <= n; i++) wykonuje ciało n razy (przy n dodatnim). Suma, zliczanie i ekstremum w jednej pętli nadal mają n obrotów — nie trzy osobne przejścia. Drugie przejście po tych samych liczbach miałoby sens dopiero, gdy trzymasz je na liście. Tablice są w kolejnym dziale.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Własny folder, HTML + skrypt.js, "use strict";, wynik w konsoli.

Ćwiczenie 1. Suma 1…n łatwe

n z kodu (np. 10). Akumulator przed pętlą. Wypisz sumę liczb od 1 do n. Potem ustaw n = 0 i sprawdź, że suma zostaje 0.

Ćwiczenie 2. Zliczanie łatwe

Od 1 do 30 zlicz liczby podzielne przez 3. Wypisz licznik po pętli. W komentarzu: ile obrotów wykonała pętla i ile razy wszedłeś w if.

Ćwiczenie 3. Suma z prompt średnie

Zapytaj, ile liczb wczytać, potem w pętli zbierz ich sumę. Anuluj przy pierwszym pytaniu kończy skrypt komunikatem, bez dodawania. Gdy n to 0, wypisz „brak danych”, nie sumę.

Ćwiczenie 4. Suma i licznik razem średnie

W jednej pętli: suma punktów oraz liczba wyników ≥ 50. Przetestuj zestaw, w którym żaden próg nie jest osiągnięty (licznik 0, suma i tak policzona).

Ćwiczenie 5. Min i max trudne

Wczytaj n liczb (mogą być ujemne). Wypisz minimum i maksimum. W komentarzu: co jest przy jednej liczbie, przy trzech równych i przy n = 0. Uzasadnij, czemu akumulator minimum nie startuje od 0.

W pierwszym obrocie ustaw min i max na wczytaną liczbę. W kolejnych porównuj. Przy n === 0 w ogóle nie wchodź w pętlę.

Sprawdź się

1. Sumę w pętli zaczynasz od:
2. let suma = 0 wewnątrz for sprawia, że:
3. Zliczanie liczb parzystych to:
4. Maksimum zestawu −3, −1, −8, gdy startujesz od 0:
5. for (let i = 1; i <= n; i++) przy n = 0:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Ten rozdział: suma, zliczanie, minimum i maksimum.

Ocena Uczeń
2 Stosuje pętlę for i akumulator sumy według wzoru.
3 Liczy sumę oraz zlicza elementy spełniające warunek.
4 Łączy sumę i licznik w jednej pętli. Obsługuje Anuluj przy prompt i n = 0.
5 Wyznacza minimum i maksimum (także przy liczbach ujemnych i równych). Testuje zero obrotów.
6 Uzasadnia liczbę obrotów i to, czemu ekstremum nie startuje od zera. Dobiera jeden przebieg pętli do kilku wyników.

Lista „już umiem”