Klasa 1 · rozdział 7

Funkcje w JavaScript

Sumę i zliczanie już umiesz zapisać w pętli. Gdy ten sam przepis ma wrócić z innymi liczbami, wydzielasz go do funkcji. alert i prompt wołałeś od pierwszych lekcji — tu piszesz własne.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • odróżnić definicję funkcji od wywołania;
  • podać argumenty i odebrać wynik przez return;
  • ustawić wartość domyślną parametru;
  • zapisać ten sam przepis jako deklarację, wyrażenie i funkcję strzałkową;
  • wskazać, która zmienna jest lokalna, a która widoczna w całym skrypcie.

1. Definicja i wywołanie

Funkcja to nazwany przepis: „weź te dane, zrób to, oddaj wynik”. Przepis piszesz raz. Potem wołasz go tyle razy, ile potrzeba — z innymi liczbami. Błąd poprawiasz w jednym miejscu.

Dwa momenty łatwo pomylić. Definicja (słowo function i klamry) tylko zapamiętuje przepis. Nic się jeszcze nie liczy. Wywołanie to nazwa i nawias z wartościami: suma(3, 4). Dopiero wtedy JavaScript wchodzi do ciała.

function suma(a, b) {
    return a + b;
}

const wynik = suma(3, 4);
console.log(wynik);          // 7
console.log(suma(10, 2));    // 12

Co się dzieje przy suma(3, 4):

  1. Silnik odkłada na chwilę miejsce wywołania (tu: przypisanie do wynik).
  2. Wpisuje argumenty do parametrów: a dostaje 3, b dostaje 4.
  3. Wykonuje ciało — tu jedno dodawanie.
  4. return a + b wstawia 7 w miejsce napisu suma(3, 4). Instrukcje pod return już się nie wykonają.
  5. Sterowanie wraca: wynik ma 7.
Parametr i argument Parametr to nazwa w definicji (a). Argument to wartość przy wywołaniu (3). Na co dzień mówimy „argument”, gdy nie trzeba ich rozdzielać. Nazwa funkcji jest bez specjalnego znaku: suma, czyPelnyWiek. Dwie funkcje o tej samej nazwie w jednym skrypcie — zostaje ta późniejsza deklaracja.

Samo suma bez nawiasu to przepis, nie wynik. Nawias uruchamia ciało. console.log(suma) pokaże treść funkcji. console.log(suma(3, 4)) pokaże 7.

2. Parametry i return

Bez return wywołanie ma wartość undefined. Dlatego obliczenie zostawiasz w funkcji, a console.log albo alert — tam, gdzie pokazujesz wynik. Ten sam wynik możesz wtedy wypisać, wstawić do if albo podać do kolejnej funkcji.

function czyPelnyWiek(lata) {
    return lata >= 18;
}

const wiek = 17;
if (czyPelnyWiek(wiek)) {
    console.log("Pełnoletni");
} else {
    console.log("Za młodo");
}

Kilka return w jednej funkcji: wykonuje się pierwszy, którego gałąź pasuje. Reszta ciała odpada. To wczesny powrót — nie musisz pakować wszystkiego w else.

function ocenaSlownie(ocena) {
    if (ocena === 2) {
        return "dopuszczający";
    }
    if (ocena === 3) {
        return "dostateczny";
    }
    if (ocena >= 4 && ocena <= 6) {
        return "powyżej dostatecznego";
    }
    return "poza skalą";
}

console.log(ocenaSlownie(5));

Wypis w środku i wynik na zewnątrz

Tylko console.log

function wypiszSume(a, b) {
    console.log(a + b);
}
wypiszSume(3, 4);

W konsoli widać 7, ale nie masz liczby do if ani do szablonu.

return

function suma(a, b) {
    return a + b;
}
console.log(`Wynik: ${suma(3, 4)}`);

Siódemka wraca do miejsca wywołania. Wypis jest na zewnątrz.

Na zajęciach domyślnie: funkcja liczy i robi return, skrypt wypisuje. Liczba parametrów ma się zgadzać z liczbą argumentów. Brakujący argument to undefined, a undefined + 4 daje NaN.

3. Wartość domyślna

Gdy wywołanie nie poda argumentu, JavaScript wstawia wartość zapisaną przy parametrze. Parametry z wartością domyślną stawiasz na końcu listy.

function powitanie(imie, dzien = "dzień") {
    return `Dobry ${dzien}, ${imie}`;
}

console.log(powitanie("Ania"));
console.log(powitanie("Ania", "wieczór"));

Pierwsze wywołanie: dzien staje się "dzień", w konsoli „Dobry dzień, Ania”. Drugie podaje oba argumenty, więc domyślna wartość w ogóle nie wchodzi.

function brutto(netto, procent = 23) {
    return netto * (1 + procent / 100);
}

console.log(brutto(100));       // 123
console.log(brutto(100, 8));    // 108

Zapis function brutto(procent = 23, netto) jest mylący: pierwsze podane wywołanie brutto(100) wpadłoby do procent, a netto zostałoby undefined. Dlatego domyślne stoją na końcu.

4. Wyrażenie funkcyjne i funkcja strzałkowa

Dotąd funkcja miała nazwę od razu przy słowie function. To deklaracja. Możesz też zapisać funkcję jako wartość i włożyć ją do const. To wyrażenie funkcyjne.

const suma = function (a, b) {
    return a + b;
};

console.log(suma(3, 4));

Wywołanie wygląda tak samo: nazwa i nawias. Różnica jest w zapisie. Deklarację function suma wolno wywołać także w liniach powyżej definicji — silnik najpierw zbiera deklaracje. Wyrażenie w const istnieje dopiero od linii, w której stoi. Wcześniejsze suma(3, 4) to błąd.

Funkcja jest wartością, więc możesz ją podać jako argument innej funkcji. Poniżej zastosuj nie wie, czy doda, czy pomnoży — dostaje gotowy przepis.

function zastosuj(a, b, operacja) {
    return operacja(a, b);
}

const dodaj = function (a, b) {
    return a + b;
};

console.log(zastosuj(3, 4, dodaj));   // 7

Przy tablicach spotkasz to samo przy forEach: podajesz funkcję, którą pętla wywoła dla każdego elementu. Tablice są w następnym rozdziale.

Funkcja strzałkowa

Krótki zapis wyrażenia. Strzałka => stoi między parametrami a ciałem. Gdy ciało to jedno wyrażenie, return i klamry odpadają — wartością funkcji jest to wyrażenie.

const suma = (a, b) => a + b;
const czyPelnyWiek = (lata) => lata >= 18;

console.log(suma(3, 4));
console.log(czyPelnyWiek(17));

Jeden parametr: nawias wolno pominąć, lata => lata >= 18. Zero parametrów: pusty nawias, () => 0. Więcej niż jedna instrukcja: wracają klamry i jawne return.

const ocenaSlownie = (ocena) => {
    if (ocena >= 4 && ocena <= 6) {
        return "powyżej dostatecznego";
    }
    return "inna";
};
Który zapis Dłuższa funkcja z kilkoma if — deklaracja function, nazwa od razu widać. Krótkie przeliczenie jednej wartości — strzałka. Oba wołasz tak samo. Na sprawdzianie ma działać przepis, nie „jedyny słuszny” nawias.

5. Zakres zmiennych

Zmienna utworzona wewnątrz funkcji (przez let albo const, także parametr) jest lokalna. Po return na zewnątrz jej nie ma. Zmienna z zewnątrz, nad funkcją, jest widoczna w funkcji — ale polegaj na tym tylko przy stałych, które naprawdę są wspólne. Dane do obliczenia przekazuj argumentem.

const stawka = 23;

function brutto(netto, procent) {
    const kwota = netto * (1 + procent / 100);
    return kwota;
}

console.log(brutto(100, stawka));
// console.log(kwota);  ← błąd: kwota istnieje tylko w brutto

stawka jest na zewnątrz, więc wolno ją podać jako argument. kwota znika razem z końcem wywołania. Drugie wywołanie brutto ma własną, nową kwota — poprzednia się nie miesza.

Ta sama nazwa w dwóch miejscach Parametr netto zasłania zmienną netto z zewnątrz, jeśli taka jest. W ciele netto to argument tego wywołania, nie tamta zmienna. Dwie różne rzeczy nazywaj różnie.
let punkty = 10;

function dodaj(punkty) {
    return punkty + 1;
}

console.log(dodaj(5));   // 6 — użyte zostało 5, nie 10
console.log(punkty);         // 10 — zewnętrzna bez zmian

Funkcja, która sama zmienia zmienną z zewnątrz (punkty = punkty + 1 bez parametru), działa, ale przy czytaniu nie widać, skąd bierze dane. Na zajęciach: argumenty i return.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Własny folder, HTML + skrypt.js, "use strict";, wynik w konsoli.

Ćwiczenie 1. Suma łatwe

Funkcja suma(a, b) z return. Wywołaj ją dwa razy, z innymi liczbami, i wypisz oba wyniki. console.log ma być poza funkcją.

Ćwiczenie 2. Domyślny VAT łatwe

brutto(netto, procent): drugi parametr domyślnie 23. Jedno wywołanie z samą kwotą netto, drugie ze stawką 8. W komentarzu: czemu domyślny parametr jest drugi, nie pierwszy.

Ćwiczenie 3. Ocena słownie średnie

Funkcja z wczesnym return: 2, 3 oraz 4–6, na końcu „poza skalą”. Wywołaj ją dla 2, dla 5 i dla 9. Wynik wstaw w if albo w szablon — funkcja sama nie wypisuje.

Ćwiczenie 4. Trzy zapisy średnie

Tę samą funkcję „czy liczba jest parzysta” zapisz trzema sposobami: deklaracja function, wyrażenie const … = function, strzałka. Każdą wywołaj dla 4 i dla 7. W komentarzu: który zapis wybrałbyś w dłuższym skrypcie i czemu.

Ćwiczenie 5. Zestaw funkcji trudne

Trzy funkcje do jednego zadania z punktami: suma, czyZaliczone (próg 50), opis (składa zdanie z sumy i liczby zaliczeń). opis ma wołać pozostałe, a nie liczyć od zera. W komentarzu: co jest lokalne w opis i co zostałoby undefined, gdybyś wypisał tę nazwę pod funkcją.

opis dostaje dwie liczby punktów argumentami. W środku const razem = suma(...). Zdanie wraca przez return, console.log zostaje przy wywołaniu opis.

Sprawdź się

1. return w funkcji:
2. W function suma(a, b) nazwa a to:
3. function powitanie(imie, dzien = "dzień") — wywołanie powitanie("Ania"):
4. const suma = (a, b) => a + b to:
5. const kwota = … wewnątrz funkcji:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe.

Ocena Uczeń
2 Definiuje funkcję z jednym parametrem i return według wzoru. Wywołuje ją z argumentem.
3 Pisze funkcję z kilkoma parametrami i z wartością domyślną. Obliczenie jest w funkcji, wypis poza nią.
4 Zapisuje ten sam przepis jako deklarację, wyrażenie funkcyjne i funkcję strzałkową. Przekazuje funkcję jako argument.
5 Wskazuje zmienną lokalną i zmienną z zewnątrz. Dobiera zapis (deklaracja albo strzałka) do długości przepisu.
6 Dzieli zadanie na kilka funkcji i uzasadnia, co liczy każda z nich. Jedna funkcja woła pozostałe.

Lista „już umiem”