Klasa 2 · rozdział 6
Tablice w PHP
Lista wartości pod jednym nazwą: po numerze,
po kluczu-słowie albo tabela w tabeli.
foreach z rozdziału o pętlach wraca tu jako podstawowe narzędzie.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- wyjaśnić, że tablica to pary klucz–wartość, i odróżnić pustą listę od braku klucza;
- tworzyć tablicę indeksowaną i asocjacyjną, odczytywać i zmieniać element;
- przejść tablicę (także wielowymiarową) przez
foreach; - stosować
count,in_array,sort,implode/explode; - przekształcić albo odsiać listę przez
array_map/array_filteri złożyćarray_reduce.
1. Klucz, wartość, pusta tablica
Jedna zmienna trzyma jedną wartość: $imie = "Ania".
Tablica trzyma wiele wartości pod jedną nazwą.
Każdy element to para: klucz (po czym szukasz) i wartość (co tam leży).
$pusta = []; // zero elementów
$kolory = ["czerwony", "zielony"];
var_dump($pusta);
var_dump($kolory);
Nawiasy kwadratowe [ ] to zapis tablicy. Starsza forma array(…) robi to samo —
na zajęciach pisz [ ]. Pusta tablica to [], nie null i nie "":
zmienna istnieje, tylko nie ma w niej elementów. count($pusta) daje 0.
var_dump pokazuje typ array, liczbę elementów oraz pary klucz–wartość.
Przy liście kolorów zobaczysz klucze 0 i 1 — PHP numeruje je sam.
$tablica[klucz].
Gdy klucza nie ma, PHP zgłasza ostrzeżenie, a wynik odczytu to null.
Zanim odczytasz, sprawdź isset($tablica[$klucz]) — true, gdy klucz istnieje
i wartość nie jest null.
$kolory = ["czerwony", "zielony"];
echo $kolory[0]; // czerwony
var_dump(isset($kolory[0])); // true
var_dump(isset($kolory[9])); // false — takiego indeksu nie ma
Zmiana istniejącego elementu to zwykłe przypisanie. Dopisanie nowego — nowy klucz albo puste []
(dopisz na koniec listy numerowanej). Usunięcie: unset($kolory[0]) — znika para,
pozostałe klucze nie przeskakują same na 0, 1, 2.
$kolory[0] = "bordowy"; // podmiana
$kolory[] = "żółty"; // nowy element na końcu
unset($kolory[1]); // usuwa zielony; indeks 1 znika
2. Tablice indeksowane
Tablica indeksowana (numerowana) ma klucze 0, 1, 2, ….
Pierwszy element to zawsze indeks 0, nie 1.
Ostatni indeks to count($tab) - 1.
| Zapis | Co dostajesz |
|---|---|
$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"]; |
Trzy elementy, klucze 0, 1, 2 |
$kolory[0] |
"czerwony" |
$kolory[2] |
"niebieski" — ostatni, bo count to 3 |
$kolory[3] |
Brak klucza (ostrzeżenie) |
$kolory[] = "żółty" |
Dopisanie; nowy klucz to 3 |
$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"];
echo $kolory[0];
echo $kolory[count($kolory) - 1]; // niebieski
$kolory[] = "żółty";
echo count($kolory); // 4
Pętla for po indeksach
Idziesz od 0 dopóki indeks jest mniejszy niż liczba elementów.
Warunek $i <= count($kolory) wychodzi o jeden za daleko i czyta nieistniejący klucz.
echo "<ul>";
for ($i = 0; $i < count($kolory); $i++) {
echo "<li>" . $kolory[$i] . "</li>";
}
echo "</ul>";
W łańcuchu w cudzysłowie sam indeks liczbowy wstawia się bez klamer: "<li>$kolory[$i]</li>".
Przy kluczu w cudzysłowie (następny podrozdział) potrzebne są klamry.
foreach — bez liczenia indeksu
Przy zwykłej liście foreach jest krótszy: nie musisz pamiętać o count - 1.
W każdym obrocie kolejna wartość wpada do zmiennej po as.
foreach ($kolory as $kolor) {
echo "<li>$kolor</li>";
}
// gdy potrzebujesz też numeru:
foreach ($kolory as $i => $kolor) {
echo "$i. $kolor<br>";
}
Pusta tablica: for i foreach nie wykonają ciała ani razu.
To poprawny przypadek (np. brak produktów), nie błąd pętli.
for.
Chcesz kolejno każdą wartość → foreach.
3. Tablice asocjacyjne
Tablica asocjacyjna ma klucze-słowa, nie kolejne numery.
Zapis pary: "klucz" => wartość (strzałka =>).
W JavaScript analogią jest obiekt literał { imie: "Ania" }.
$uczen = [
"imie" => "Ania",
"klasa" => "2 TIP",
"punkty" => 86,
];
echo $uczen["imie"]; // Ania
$uczen["punkty"] = 90; // podmiana
$uczen["uwagi"] = ""; // nowe pole
Klucz w nawiasie jest w cudzysłowie, bo to łańcuch.
$uczen[imie] bez cudzysłowu PHP czasem „wybacza” (traktuje imie jak stałą),
ale to zła praktyka i źródło ostrzeżeń. Pisz $uczen["imie"].
Brak pola sprawdzasz tak samo jak brak indeksu:
if (isset($uczen["email"])) {
echo $uczen["email"];
} else {
echo "brak e-maila";
}
foreach z kluczem
as $wartosc daje tylko wartości (imię, klasę, punkty — bez nazw pól).
as $klucz => $wartosc daje obie strony pary. Kolejność w pętli jest taka,
w jakiej pary zostały dopisane.
echo "<dl>";
foreach ($uczen as $klucz => $wartosc) {
echo "<dt>$klucz</dt><dd>$wartosc</dd>";
}
echo "</dl>";
4. Tablice wielowymiarowe i foreach
Tablica wielowymiarowa to tablica, której wartościami są kolejne tablice. Najczęstszy układ na stronie: lista rekordów. Zewnętrzny klucz to numer wiersza (0, 1, 2…), wewnętrzny — nazwa pola.
$produkty = [
["nazwa" => "Długopis", "cena" => 4],
["nazwa" => "Zeszyt", "cena" => 7],
];
echo $produkty[0]["nazwa"]; // Długopis
echo $produkty[1]["cena"]; // 7
$produkty[0]["cena"] = 5; // podmiana w pierwszym wierszu
Dwa nawiasy czytasz od lewej: najpierw wiersz [0], potem pole ["nazwa"].
W pętli nie musisz znać numerów — foreach podaje kolejne wiersze.
echo "<table><tr><th>Nazwa</th><th>Cena</th></tr>";
foreach ($produkty as $p) {
echo "<tr><td>{$p["nazwa"]}</td><td>{$p["cena"]} zł</td></tr>";
}
echo "</table>";
W łańcuchu w cudzysłowie klucz tekstowy wymaga klamer: {$p["nazwa"]}.
Bez nich PHP urywa odczyt przy $p. Poza cudzysłowem klamry nie są potrzebne:
echo $p["nazwa"];.
Pusta lista produktów ($produkty = [];): pętla nie wypisze wierszy.
Nagłówek tabeli możesz zostawić, a pod spodem dopisać komunikat „brak pozycji”,
gdy count($produkty) === 0.
Zagnieżdżony foreach przydaje się, gdy wiersz sam jest listą (np. oceny w dzienniku),
a nie jedną asocjacją:
$grupy = [
"A" => ["Ania", "Bartek"],
"B" => ["Cela"],
];
foreach ($grupy as $nazwa => $osoby) {
echo "<h2>Grupa $nazwa</h2><ul>";
foreach ($osoby as $osoba) {
echo "<li>$osoba</li>";
}
echo "</ul>";
}
5. count, in_array, sort, implode / explode
count
count($tab) zwraca liczbę elementów na pierwszym poziomie.
Dla $produkty z dwoma wierszami dostaniesz 2, nie liczbę pól wewnątrz wiersza.
$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"];
echo count($kolory); // 3
echo count([]); // 0
in_array
in_array("zielony", $kolory) sprawdza, czy wartość jest na liście
(nie czy istnieje klucz). Domyślnie porównuje luźno (==):
in_array(0, ["a"]) bywa prawdą, bo "a" w luźnym porównaniu schodzi do 0.
Trzeci argument true włącza porównanie ścisłe.
var_dump(in_array("zielony", $kolory)); // true
var_dump(in_array("fiolet", $kolory)); // false
var_dump(in_array(0, ["a"], true)); // false — ścisłe
Przy liście rekordów in_array nie szuka pola wewnątrz wiersza.
Nazwę produktu sprawdzasz pętlą: $p["nazwa"] === "Zeszyt".
sort
sort($tab) układa tę samą tablicę rosnąco i zwraca true albo false
(czy się udało), nie nową listę. Po wywołaniu patrzysz na $tab.
Klucze asocjacyjne spadają do 0, 1, 2… — nazwy pól giną.
Gdy chcesz zachować klucze słowne, użyj asort($tab) (sortuje po wartościach, klucze zostają).
$imiona = ["Zosia", "Ania", "Bartek"];
sort($imiona);
echo $imiona[0]; // Ania
sort($x) to true albo false, nie posortowana kopia.
Po wywołaniu patrzysz na $x. W JavaScript tab.sort() też zmienia tablicę,
ale często łańcuchujesz metody — tu łańcucha nie ma.
implode i explode
implode(", ", $imiona) skleja wartości w jeden łańcuch. Separator jest pierwszy, tablica druga.
explode(",", $csv) robi odwrotnie: tnie łańcuch na tablicę. Po cięciu elementy są łańcuchami,
nawet gdy wyglądają jak liczby — przy liczeniu rzuć (int).
echo implode(", ", $imiona); // Ania, Bartek, Zosia
$csv = "12,8,21";
$liczby = explode(",", $csv);
echo (int) $liczby[0] + (int) $liczby[1]; // 20
6. array_map, array_filter, array_reduce
Zamiast ręcznej pętli przekazujesz funkcję zwrotną: PHP wywoła ją dla każdego elementu.
W klasie 1 analogią będą później map / filter / reduce na tablicy JS.
Tu zapis jest funkcją PHP.
array_map — przekształć każdy element
Wynik: nowa tablica tej samej długości. Wejście ($netto) zostaje.
Kolejność argumentów: najpierw funkcja, potem tablica.
$netto = [10, 20, 5];
$brutto = array_map(function ($n) {
return $n * 1.23;
}, $netto);
// $brutto: 12.3, 24.6, 6.15 — $netto nadal 10, 20, 5
array_filter — zostaw spełniające warunek
Wynik: podzbiór. Klucze zwykle zostają (tu 1 i 3, nie 0 i 1) —
przy foreach to nie przeszkadza. Kolejność argumentów jest odwrotna niż w array_map:
najpierw tablica, potem funkcja.
$temp = [16, 21, 19, 25];
$cieple = array_filter($temp, function ($t) {
return $t >= 20;
});
// zostaje 21 i 25; $temp bez zmian
array_reduce — złóż do jednej wartości
Akumulator + kolejny element → nowy akumulator. Trzeci argument: start (np. 0 przy sumie).
$suma = array_reduce($netto, function ($acc, $n) {
return $acc + $n;
}, 0);
echo HTML → foreach.
Nowa lista po przekształceniu → array_map.
Odsiew → array_filter.
Jedna liczba (suma, iloczyn) → array_reduce albo pętla z akumulatorem.
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Pliki w C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php,
http://localhost/cwiczenia-php/…. Apache włączony.
Ćwiczenie 1. Lista indeksowana łatwe
Zacznij od pustej tablicy i dopisz trzy imiona przez $tab[].
Wypisz element o indeksie 0 i ostatni (count - 1).
Potem całą listę HTML pętlą for (warunek $i < count)
oraz drugi raz przez foreach. Pod spodem podaj count.
Osobno: isset dla indeksu 0 i dla indeksu 9 — wypisz, co zwraca.
Ćwiczenie 2. Asocjacja łatwe
Tablica ucznia: imię, klasa, punkty. Zmień punkty. Wypisz pola przez foreach ($u as $k => $v).
Ćwiczenie 3. Produkty średnie
Tablica dwóch–trzech produktów (nazwa, cena). foreach: wiersze tabeli HTML.
Osobno: in_array nie wystarczy przy rekordach — sprawdź w pętli, czy jest produkt o podanej nazwie.
Ćwiczenie 4. implode i sort średnie
Lista liczb lub słów. sort, potem implode do jednego zdania na stronie.
Drugi skrypt: explode łańcucha z przecinkami i wypisz elementy.
W komentarzu: co zwraca sort (nie nową tablicę).
Ćwiczenie 5. map / filter / reduce trudne
Temperatury: np. [16, 21, 19, 25, 18].
array_filter: tylko ≥ 20.
array_map: dopisz jednostkę w łańcuchu (np. "21°C").
array_reduce: suma wyjściowej listy.
W komentarzu: która funkcja zmienia długość wyniku, a która nie.
Ten sam odsiew zapisz też pętlą — wynik na stronie ma się zgadzać.
array_map dostaje najpierw funkcję, potem tablicę.
array_filter — najpierw tablica, potem funkcja. Kolejność argumentów jest odwrotna.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe.
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Tworzy tablicę indeksowaną, odczytuje element o indeksie 0 i wie, że numeracja zaczyna się od zera. Przegląda listę pętlą for lub foreach według wzoru. |
| 3 | Stosuje tablicę asocjacyjną. Używa count, in_array. Dodaje element do tablicy. |
| 4 | Stosuje tablicę wielowymiarową. Stosuje array_map albo array_filter według przykładu. Składa łańcuch implode. |
| 5 | Samodzielnie stosuje array_map i array_filter. Stosuje array_reduce albo łańcuch funkcji. Sortuje listę. |
| 6 | Porównuje pętlę z array_map / array_filter i dobiera narzędzie. Wie, że sort zmienia tablicę w miejscu. |