Klasa 2 · rozdział 6

Tablice w PHP

Lista wartości pod jednym nazwą: po numerze, po kluczu-słowie albo tabela w tabeli. foreach z rozdziału o pętlach wraca tu jako podstawowe narzędzie.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • wyjaśnić, że tablica to pary klucz–wartość, i odróżnić pustą listę od braku klucza;
  • tworzyć tablicę indeksowaną i asocjacyjną, odczytywać i zmieniać element;
  • przejść tablicę (także wielowymiarową) przez foreach;
  • stosować count, in_array, sort, implode / explode;
  • przekształcić albo odsiać listę przez array_map / array_filter i złożyć array_reduce.

1. Klucz, wartość, pusta tablica

Jedna zmienna trzyma jedną wartość: $imie = "Ania". Tablica trzyma wiele wartości pod jedną nazwą. Każdy element to para: klucz (po czym szukasz) i wartość (co tam leży).

$pusta = [];                 // zero elementów
$kolory = ["czerwony", "zielony"];

var_dump($pusta);
var_dump($kolory);

Nawiasy kwadratowe [ ] to zapis tablicy. Starsza forma array(…) robi to samo — na zajęciach pisz [ ]. Pusta tablica to [], nie null i nie "": zmienna istnieje, tylko nie ma w niej elementów. count($pusta) daje 0.

var_dump pokazuje typ array, liczbę elementów oraz pary klucz–wartość. Przy liście kolorów zobaczysz klucze 0 i 1 — PHP numeruje je sam.

Odczyt i brak klucza Element bierzesz tak: $tablica[klucz]. Gdy klucza nie ma, PHP zgłasza ostrzeżenie, a wynik odczytu to null. Zanim odczytasz, sprawdź isset($tablica[$klucz]) — true, gdy klucz istnieje i wartość nie jest null.
$kolory = ["czerwony", "zielony"];

echo $kolory[0];                    // czerwony
var_dump(isset($kolory[0]));      // true
var_dump(isset($kolory[9]));      // false — takiego indeksu nie ma

Zmiana istniejącego elementu to zwykłe przypisanie. Dopisanie nowego — nowy klucz albo puste [] (dopisz na koniec listy numerowanej). Usunięcie: unset($kolory[0]) — znika para, pozostałe klucze nie przeskakują same na 0, 1, 2.

$kolory[0] = "bordowy";   // podmiana
$kolory[] = "żółty";      // nowy element na końcu
unset($kolory[1]);        // usuwa zielony; indeks 1 znika

2. Tablice indeksowane

Tablica indeksowana (numerowana) ma klucze 0, 1, 2, …. Pierwszy element to zawsze indeks 0, nie 1. Ostatni indeks to count($tab) - 1.

Zapis Co dostajesz
$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"]; Trzy elementy, klucze 0, 1, 2
$kolory[0] "czerwony"
$kolory[2] "niebieski" — ostatni, bo count to 3
$kolory[3] Brak klucza (ostrzeżenie)
$kolory[] = "żółty" Dopisanie; nowy klucz to 3
$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"];
echo $kolory[0];
echo $kolory[count($kolory) - 1];   // niebieski

$kolory[] = "żółty";
echo count($kolory);                 // 4

Pętla for po indeksach

Idziesz od 0 dopóki indeks jest mniejszy niż liczba elementów. Warunek $i <= count($kolory) wychodzi o jeden za daleko i czyta nieistniejący klucz.

echo "<ul>";
for ($i = 0; $i < count($kolory); $i++) {
    echo "<li>" . $kolory[$i] . "</li>";
}
echo "</ul>";

W łańcuchu w cudzysłowie sam indeks liczbowy wstawia się bez klamer: "<li>$kolory[$i]</li>". Przy kluczu w cudzysłowie (następny podrozdział) potrzebne są klamry.

foreach — bez liczenia indeksu

Przy zwykłej liście foreach jest krótszy: nie musisz pamiętać o count - 1. W każdym obrocie kolejna wartość wpada do zmiennej po as.

foreach ($kolory as $kolor) {
    echo "<li>$kolor</li>";
}

// gdy potrzebujesz też numeru:
foreach ($kolory as $i => $kolor) {
    echo "$i. $kolor<br>";
}

Pusta tablica: for i foreach nie wykonają ciała ani razu. To poprawny przypadek (np. brak produktów), nie błąd pętli.

Kiedy for, kiedy foreach Potrzebujesz numeru pozycji albo idziesz co drugi element → for. Chcesz kolejno każdą wartość → foreach.

3. Tablice asocjacyjne

Tablica asocjacyjna ma klucze-słowa, nie kolejne numery. Zapis pary: "klucz" => wartość (strzałka =>). W JavaScript analogią jest obiekt literał { imie: "Ania" }.

$uczen = [
    "imie" => "Ania",
    "klasa" => "2 TIP",
    "punkty" => 86,
];

echo $uczen["imie"];       // Ania
$uczen["punkty"] = 90;    // podmiana
$uczen["uwagi"] = "";      // nowe pole

Klucz w nawiasie jest w cudzysłowie, bo to łańcuch. $uczen[imie] bez cudzysłowu PHP czasem „wybacza” (traktuje imie jak stałą), ale to zła praktyka i źródło ostrzeżeń. Pisz $uczen["imie"].

Brak pola sprawdzasz tak samo jak brak indeksu:

if (isset($uczen["email"])) {
    echo $uczen["email"];
} else {
    echo "brak e-maila";
}

foreach z kluczem

as $wartosc daje tylko wartości (imię, klasę, punkty — bez nazw pól). as $klucz => $wartosc daje obie strony pary. Kolejność w pętli jest taka, w jakiej pary zostały dopisane.

echo "<dl>";
foreach ($uczen as $klucz => $wartosc) {
    echo "<dt>$klucz</dt><dd>$wartosc</dd>";
}
echo "</dl>";
Którą tablicę wybrać Lista tego samego rodzaju (imiona, temperatury, kolory) → indeksowana. Jeden rekord z nazwanymi polami (uczeń, produkt) → asocjacyjna. Wiele takich rekordów → tablica tablic, następny podrozdział.

4. Tablice wielowymiarowe i foreach

Tablica wielowymiarowa to tablica, której wartościami są kolejne tablice. Najczęstszy układ na stronie: lista rekordów. Zewnętrzny klucz to numer wiersza (0, 1, 2…), wewnętrzny — nazwa pola.

$produkty = [
    ["nazwa" => "Długopis", "cena" => 4],
    ["nazwa" => "Zeszyt", "cena" => 7],
];

echo $produkty[0]["nazwa"];    // Długopis
echo $produkty[1]["cena"];     // 7
$produkty[0]["cena"] = 5;      // podmiana w pierwszym wierszu

Dwa nawiasy czytasz od lewej: najpierw wiersz [0], potem pole ["nazwa"]. W pętli nie musisz znać numerów — foreach podaje kolejne wiersze.

echo "<table><tr><th>Nazwa</th><th>Cena</th></tr>";
foreach ($produkty as $p) {
    echo "<tr><td>{$p["nazwa"]}</td><td>{$p["cena"]} zł</td></tr>";
}
echo "</table>";

W łańcuchu w cudzysłowie klucz tekstowy wymaga klamer: {$p["nazwa"]}. Bez nich PHP urywa odczyt przy $p. Poza cudzysłowem klamry nie są potrzebne: echo $p["nazwa"];.

Pusta lista produktów ($produkty = [];): pętla nie wypisze wierszy. Nagłówek tabeli możesz zostawić, a pod spodem dopisać komunikat „brak pozycji”, gdy count($produkty) === 0.

Zagnieżdżony foreach przydaje się, gdy wiersz sam jest listą (np. oceny w dzienniku), a nie jedną asocjacją:

$grupy = [
    "A" => ["Ania", "Bartek"],
    "B" => ["Cela"],
];

foreach ($grupy as $nazwa => $osoby) {
    echo "<h2>Grupa $nazwa</h2><ul>";
    foreach ($osoby as $osoba) {
        echo "<li>$osoba</li>";
    }
    echo "</ul>";
}

5. count, in_array, sort, implode / explode

count

count($tab) zwraca liczbę elementów na pierwszym poziomie. Dla $produkty z dwoma wierszami dostaniesz 2, nie liczbę pól wewnątrz wiersza.

$kolory = ["czerwony", "zielony", "niebieski"];
echo count($kolory);    // 3
echo count([]);         // 0

in_array

in_array("zielony", $kolory) sprawdza, czy wartość jest na liście (nie czy istnieje klucz). Domyślnie porównuje luźno (==): in_array(0, ["a"]) bywa prawdą, bo "a" w luźnym porównaniu schodzi do 0. Trzeci argument true włącza porównanie ścisłe.

var_dump(in_array("zielony", $kolory));           // true
var_dump(in_array("fiolet", $kolory));            // false
var_dump(in_array(0, ["a"], true));             // false — ścisłe

Przy liście rekordów in_array nie szuka pola wewnątrz wiersza. Nazwę produktu sprawdzasz pętlą: $p["nazwa"] === "Zeszyt".

sort

sort($tab) układa tę samą tablicę rosnąco i zwraca true albo false (czy się udało), nie nową listę. Po wywołaniu patrzysz na $tab. Klucze asocjacyjne spadają do 0, 1, 2… — nazwy pól giną. Gdy chcesz zachować klucze słowne, użyj asort($tab) (sortuje po wartościach, klucze zostają).

$imiona = ["Zosia", "Ania", "Bartek"];
sort($imiona);
echo $imiona[0];                 // Ania
sort nie zwraca nowej listy Wynik sort($x) to true albo false, nie posortowana kopia. Po wywołaniu patrzysz na $x. W JavaScript tab.sort() też zmienia tablicę, ale często łańcuchujesz metody — tu łańcucha nie ma.

implode i explode

implode(", ", $imiona) skleja wartości w jeden łańcuch. Separator jest pierwszy, tablica druga. explode(",", $csv) robi odwrotnie: tnie łańcuch na tablicę. Po cięciu elementy są łańcuchami, nawet gdy wyglądają jak liczby — przy liczeniu rzuć (int).

echo implode(", ", $imiona);     // Ania, Bartek, Zosia

$csv = "12,8,21";
$liczby = explode(",", $csv);
echo (int) $liczby[0] + (int) $liczby[1];   // 20

6. array_map, array_filter, array_reduce

Zamiast ręcznej pętli przekazujesz funkcję zwrotną: PHP wywoła ją dla każdego elementu. W klasie 1 analogią będą później map / filter / reduce na tablicy JS. Tu zapis jest funkcją PHP.

array_map — przekształć każdy element

Wynik: nowa tablica tej samej długości. Wejście ($netto) zostaje. Kolejność argumentów: najpierw funkcja, potem tablica.

$netto = [10, 20, 5];
$brutto = array_map(function ($n) {
    return $n * 1.23;
}, $netto);
// $brutto: 12.3, 24.6, 6.15 — $netto nadal 10, 20, 5

array_filter — zostaw spełniające warunek

Wynik: podzbiór. Klucze zwykle zostają (tu 1 i 3, nie 0 i 1) — przy foreach to nie przeszkadza. Kolejność argumentów jest odwrotna niż w array_map: najpierw tablica, potem funkcja.

$temp = [16, 21, 19, 25];
$cieple = array_filter($temp, function ($t) {
    return $t >= 20;
});
// zostaje 21 i 25; $temp bez zmian

array_reduce — złóż do jednej wartości

Akumulator + kolejny element → nowy akumulator. Trzeci argument: start (np. 0 przy sumie).

$suma = array_reduce($netto, function ($acc, $n) {
    return $acc + $n;
}, 0);
Pętla czy funkcja tablicowa Proste przejście i echo HTML → foreach. Nowa lista po przekształceniu → array_map. Odsiew → array_filter. Jedna liczba (suma, iloczyn) → array_reduce albo pętla z akumulatorem.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Pliki w C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php, http://localhost/cwiczenia-php/…. Apache włączony.

Ćwiczenie 1. Lista indeksowana łatwe

Zacznij od pustej tablicy i dopisz trzy imiona przez $tab[]. Wypisz element o indeksie 0 i ostatni (count - 1). Potem całą listę HTML pętlą for (warunek $i < count) oraz drugi raz przez foreach. Pod spodem podaj count. Osobno: isset dla indeksu 0 i dla indeksu 9 — wypisz, co zwraca.

Ćwiczenie 2. Asocjacja łatwe

Tablica ucznia: imię, klasa, punkty. Zmień punkty. Wypisz pola przez foreach ($u as $k => $v).

Ćwiczenie 3. Produkty średnie

Tablica dwóch–trzech produktów (nazwa, cena). foreach: wiersze tabeli HTML. Osobno: in_array nie wystarczy przy rekordach — sprawdź w pętli, czy jest produkt o podanej nazwie.

Ćwiczenie 4. implode i sort średnie

Lista liczb lub słów. sort, potem implode do jednego zdania na stronie. Drugi skrypt: explode łańcucha z przecinkami i wypisz elementy. W komentarzu: co zwraca sort (nie nową tablicę).

Ćwiczenie 5. map / filter / reduce trudne

Temperatury: np. [16, 21, 19, 25, 18]. array_filter: tylko ≥ 20. array_map: dopisz jednostkę w łańcuchu (np. "21°C"). array_reduce: suma wyjściowej listy. W komentarzu: która funkcja zmienia długość wyniku, a która nie. Ten sam odsiew zapisz też pętlą — wynik na stronie ma się zgadzać.

array_map dostaje najpierw funkcję, potem tablicę. array_filter — najpierw tablica, potem funkcja. Kolejność argumentów jest odwrotna.

Sprawdź się

1. Pierwszy element tablicy indeksowanej ma indeks:
2. Zapis "imie" => "Ania" tworzy:
3. array_map zwraca:
4. sort($tab) w PHP:
5. implode(", ", $lista) robi:
6. isset($kolory[9]) przy tablicy trzyelementowej:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe.

Ocena Uczeń
2 Tworzy tablicę indeksowaną, odczytuje element o indeksie 0 i wie, że numeracja zaczyna się od zera. Przegląda listę pętlą for lub foreach według wzoru.
3 Stosuje tablicę asocjacyjną. Używa count, in_array. Dodaje element do tablicy.
4 Stosuje tablicę wielowymiarową. Stosuje array_map albo array_filter według przykładu. Składa łańcuch implode.
5 Samodzielnie stosuje array_map i array_filter. Stosuje array_reduce albo łańcuch funkcji. Sortuje listę.
6 Porównuje pętlę z array_map / array_filter i dobiera narzędzie. Wie, że sort zmienia tablicę w miejscu.

Lista „już umiem”