Klasa 2 · rozdział 8
Błędy, wyjątki i pliki
Komunikat PHP mówi, w której linii stanął skrypt. Wyjątek łapiesz w try / catch, a tekst zapisujesz obok pliku PHP.
Cele
- Czytasz komunikat PHP: rodzaj, plik i numer linii.
- Łapiesz wyjątek w
try/catchi zgłaszasz własny przezthrow. - Odczytujesz i zapisujesz cały plik naraz:
file_get_contents,file_put_contents. - Otwierasz plik przez
fopenw trybier,wluba, czytaszfgets, piszeszfwrite, zamykaszfclose. - Wczytujesz plik od razu jako tablicę wierszy funkcją
file. - Sprawdzasz
file_exists, dopisujesz linię i dzielisz treść na wiersze.
Pliki ćwiczebne trzymaj w C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php\ i otwieraj przez
http://localhost/cwiczenia-php/…. Ścieżka w kodzie jest względem pliku PHP, który właśnie działa.
1. Komunikaty błędów
Gdy skrypt jest źle zapisany albo woła coś, czego nie ma, PHP wypisuje komunikat. Na zajęciach ma być widoczny w przeglądarce. Na górze pliku ćwiczeniowego włącz raportowanie:
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
Komunikat ma trzy rzeczy, których szukasz od razu: rodzaj, plik i numer linii.
| Rodzaj | Co się dzieje | Przykład |
|---|---|---|
| Parse error / syntax | skrypt w ogóle nie startuje | brakuje średnika albo nawiasu |
| Warning | program idzie dalej, wynik bywa niepełny | odczyt nieistniejącego indeksu tablicy |
| Fatal error | wykonanie się urywa | wywołanie funkcji, której nie ma |
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
// Warning: Undefined array key "email"
$dane = ["imie" => "Ania"];
echo $dane["email"];
// Fatal error: funkcja nie istnieje — poniżej tej linii nic już nie pójdzie
// policz(2, 3);
Błąd składni (parse error) powstaje, zanim jakakolwiek linia się wykona. Nawet
try / catch go nie złapie — najpierw poprawiasz zapis.
display_errors zostawiasz włączone na swoim XAMPP-ie, gdy się uczysz.
Na stronie dostępnej dla innych szczegółowy komunikat (ścieżka, linia) nie powinien iść do przeglądarki.
2. try, catch, throw
Wyjątek to sygnał: „tu reguła została złamana, przerwij zwykłą ścieżkę i obsłuż to obok”.
Zgłaszasz go sam przez throw. Łapiesz w catch.
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
function cenaPoZnizce(float $cena, int $procent): float {
if ($procent < 0 || $procent > 100) {
throw new Exception("Procent ma być od 0 do 100.");
}
return $cena * (1 - $procent / 100);
}
try {
echo cenaPoZnizce(200, 10); // 180
echo cenaPoZnizce(200, 150); // tu leci wyjątek, tej linii echo już nie ma
} catch (Exception $e) {
echo $e->getMessage();
}
Ślad drugiego wywołania:
cenaPoZnizce(200, 150)sprawdza procent.- 150 jest poza zakresem, więc
throwprzerywa funkcję.returnsię nie wykonuje. - Sterowanie przeskakuje do
catch. Zmienna$etrzyma wyjątek. getMessage()zwraca tekst podany wnew Exception("…").
Błąd składni i wyjątek to różne rzeczy. Składnia: plik jest źle zapisany, skrypt nie startuje. Wyjątek: skrypt działa i w trakcie sam zgłasza, że dane albo operacja są niedozwolone.
Typy parametrów w przykładzie są takie jak w rozdziale o funkcjach (klasy programistyczne).
Sam try / catch / throw działa także bez typów:
function cenaPoZnizce($cena, $procent).
3. Cały plik naraz
PHP daje trzy drogi pracy z plikiem tekstowym. Poznasz wszystkie:
| Sposób | Jak działa | Podrozdział |
|---|---|---|
file_get_contents / file_put_contents | cały plik naraz jako jeden napis | 3 |
fopen → fgets / fwrite → fclose | otwierasz plik, pracujesz po kawałku (linia po linii), zamykasz | 4 |
file | cały plik naraz, ale od razu jako tablica wierszy | 5 |
file_get_contents czyta cały plik do jednego napisu.
file_put_contents zapisuje napis do pliku. Bez dodatkowej flagi
zastępuje poprzednią treść.
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
$sciezka = __DIR__ . "/notatka.txt";
file_put_contents($sciezka, "Pierwsza linia\nDruga linia\n");
$tresc = file_get_contents($sciezka);
if ($tresc === false) {
echo "Nie udało się odczytać pliku.";
} else {
echo nl2br(htmlspecialchars($tresc));
}
__DIR__ to folder, w którym leży ten plik PHP. Dzięki temu
notatka.txt powstaje obok skryptu, a nie „gdzieś” w systemie.
\n to znak nowej linii w pliku. nl2br pokazuje te łamania w HTML.
htmlspecialchars zamienia znaki specjalne HTML, zanim wypiszesz cudzy tekst.
| Wywołanie | Wynik |
|---|---|
file_put_contents($p, $tekst) | zapisuje (albo nadpisuje) i zwraca liczbę bajtów albo false |
file_get_contents($p) | cała treść jako string albo false, gdy odczyt się nie udał |
Drugi zapis bez flagi kasuje to, co było. Jeśli w notatce miało zostać „Pierwsza linia”, a zapisujesz tylko „Nowa”, w pliku zostaje wyłącznie „Nowa”.
4. fopen, fgets, fwrite, fclose
Ten sposób działa jak praca z zeszytem: otwierasz go, czytasz albo piszesz, na końcu zamykasz. Każdy krok to osobna funkcja.
fopen($sciezka, $tryb)otwiera plik i zwraca uchwyt albofalse.fgets($uchwyt)czyta jedną linię,fwrite($uchwyt, $tekst)zapisuje tekst.fclose($uchwyt)zamyka plik.
Uchwyt (ang. handle) to zmienna, przez którą „rozmawiasz” z otwartym plikiem.
Sama nie zawiera treści pliku. Podajesz ją do fgets, fwrite i fclose,
żeby PHP wiedział, o który plik chodzi.
Tryb otwarcia
Drugi argument fopen mówi, co chcesz z plikiem robić:
| Tryb | Do czego | Gdy pliku nie ma | Gdy plik już jest |
|---|---|---|---|
"r" | tylko odczyt | false + Warning | czyta od początku |
"w" | zapis od zera | tworzy pusty plik | czyści całą treść |
"a" | dopisywanie | tworzy pusty plik | pisze zawsze na końcu |
"x" | zapis tylko nowego pliku | tworzy pusty plik | false + Warning |
Tryby z plusem ("r+", "w+", "a+") pozwalają czytać i pisać w jednym otwarciu.
Na zajęciach wystarczą r, w i a.
Zapis: fwrite
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";
$plik = fopen($sciezka, "w"); // w = zapis od zera
if ($plik === false) {
exit("Nie udało się otworzyć pliku do zapisu.");
}
fwrite($plik, "chleb\n");
fwrite($plik, "mleko\n");
fwrite($plik, "jabłka\n");
fclose($plik);
echo "Zapisano listę zakupów.";
Ślad:
fopen(…, "w")tworzyzakupy.txtalbo czyści go, jeśli już był.- Pierwszy
fwritewpisuje „chleb”. Każdy kolejnyfwritepisze za poprzednim, bo plik jest cały czas otwarty. fclosezamyka plik. W środku są trzy linie.
Tryb "w" czyści plik tylko w chwili fopen, a nie przy każdym fwrite.
Ale po odświeżeniu strony skrypt startuje od nowa, znów robi fopen(…, "w")
i stara lista znika. Chcesz zbierać wpisy przy każdym wejściu? Użyj trybu "a".
Odczyt linia po linii: fgets
<?php
$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";
$plik = fopen($sciezka, "r"); // r = tylko odczyt
if ($plik === false) {
exit("Brak pliku z listą.");
}
$nr = 1;
while (($linia = fgets($plik)) !== false) {
$linia = trim($linia);
if ($linia === "") {
continue;
}
echo $nr . ". " . htmlspecialchars($linia) . "<br>";
$nr++;
}
fclose($plik);
Warunek pętli robi dwie rzeczy naraz:
$linia = fgets($plik)czyta kolejną linię i zapisuje ją w$linia.!== falsesprawdza, czy w ogóle coś przeczytano. Gdy linie się skończą,fgetszwracafalsei pętla staje.
Nawiasy wokół ($linia = fgets($plik)) są potrzebne — najpierw przypisanie, potem porównanie.
fgets oddaje linię razem ze znakiem \n na końcu, dlatego jest trim.
W starszych przykładach zobaczysz while (!feof($plik)). feof odpowiada „czy jestem już na końcu pliku”.
To działa, ale łatwo dostać jedno dodatkowe, puste przejście pętli. Wzór z fgets(…) !== false jest pewniejszy.
Dopisywanie: tryb a
<?php
$plik = fopen(__DIR__ . "/dziennik.txt", "a");
if ($plik === false) {
exit("Nie można otworzyć dziennika.");
}
fwrite($plik, date("Y-m-d H:i") . " — wejście na stronę\n");
fclose($plik);
To samo co file_put_contents($p, $linia, FILE_APPEND), tylko rozpisane na trzy kroki.
| Wywołanie | Wynik |
|---|---|
fopen($p, $tryb) | uchwyt albo false, gdy się nie udało |
fgets($u) | jedna linia (z \n na końcu) albo false, gdy linii już nie ma |
fwrite($u, $tekst) | liczba zapisanych bajtów albo false |
feof($u) | true, gdy doszliśmy do końca pliku |
fclose($u) | zamyka plik, zwraca true albo false |
Błąd otwarcia jako wyjątek
Gdy fopen zwróci false, a Ty i tak wywołasz fgets($plik),
PHP przerwie skrypt błędem (Fatal error: oczekiwano zasobu, dostał bool).
Dlatego sprawdzenie false robisz zawsze. Można je spiąć z wyjątkiem z podrozdziału 2:
<?php
function otworzDoOdczytu(string $sciezka) {
if (!file_exists($sciezka)) {
throw new Exception("Brak pliku " . basename($sciezka) . ".");
}
$plik = fopen($sciezka, "r");
if ($plik === false) {
throw new Exception("Nie można otworzyć pliku.");
}
return $plik;
}
try {
$plik = otworzDoOdczytu(__DIR__ . "/zakupy.txt");
while (($linia = fgets($plik)) !== false) {
echo htmlspecialchars(trim($linia)) . "<br>";
}
fclose($plik);
} catch (Exception $e) {
echo htmlspecialchars($e->getMessage());
}
basename zostawia z pełnej ścieżki samą nazwę pliku. Użytkownik widzi „Brak pliku zakupy.txt.”,
a nie C:\xampp\htdocs\….
5. Funkcja file — plik jako tablica wierszy
file($sciezka) czyta cały plik i od razu tnie go na wiersze.
Wynik to tablica: element 0 to pierwsza linia, element 1 — druga i tak dalej.
Przy nieudanym odczycie dostajesz false. Nie trzeba fopen ani fclose.
<?php
error_reporting(E_ALL);
ini_set('display_errors', '1');
$sciezka = __DIR__ . "/zakupy.txt";
$wiersze = file($sciezka, FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES);
if ($wiersze === false) {
exit("Nie udało się odczytać listy.");
}
echo "Na liście jest " . count($wiersze) . " pozycji.<br>";
foreach ($wiersze as $i => $wiersz) {
echo ($i + 1) . ". " . htmlspecialchars($wiersz) . "<br>";
}
| Flaga | Co robi |
|---|---|
FILE_IGNORE_NEW_LINES | ścina \n z końca każdego elementu. Bez niej „chleb” to naprawdę "chleb\n". |
FILE_SKIP_EMPTY_LINES | pomija puste wiersze. Działa tylko razem z FILE_IGNORE_NEW_LINES. |
Znak | łączy dwie flagi w jeden argument — „chcę obie naraz”.
Wiersz z samymi spacjami nie jest pusty, więc przy danych od ludzi i tak przyda się trim.
Każda linia to jeden rekord
file jest najwygodniejszy, gdy każda linia to osobny zestaw danych, np. imię i ocena oddzielone średnikiem.
Plik oceny.txt:
Ania;5
Bartek;4
Celina;6
<?php
$wiersze = file(__DIR__ . "/oceny.txt", FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES);
if ($wiersze === false) {
exit("Brak pliku z ocenami.");
}
$suma = 0;
foreach ($wiersze as $wiersz) {
$czesci = explode(";", $wiersz); // ["Ania", "5"]
$imie = $czesci[0];
$ocena = (int) $czesci[1];
$suma += $ocena;
echo htmlspecialchars($imie) . ": " . $ocena . "<br>";
}
echo "Średnia: " . round($suma / count($wiersze), 2);
Ta sama lista trzema sposobami
| Kod | Co dostajesz |
|---|---|
explode("\n", file_get_contents($p)) |
tablicę wierszy; puste wiersze i spacje trzeba odsiać samemu |
file($p, FILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES) |
tablicę wierszy bez \n i bez pustych linii — jedna linijka kodu |
fopen + while (fgets…) + fclose |
nie ma tablicy; każdą linię obsługujesz w pętli od razu, gdy ją przeczytasz |
file_get_contents / file_put_contents.
Plik, w którym linia = rekord, i potrzebujesz tablicy (count, foreach) → file.
Duży plik, czytanie linia po linii albo kilka zapisów w jednym otwarciu → fopen.
W każdym przypadku sprawdzasz false, a po fopen robisz fclose.
6. file_exists, dopisywanie, tekst
<?php
$sciezka = __DIR__ . "/dziennik.txt";
if (!file_exists($sciezka)) {
file_put_contents($sciezka, "");
}
$linia = date("Y-m-d H:i") . " — wpis\n";
file_put_contents($sciezka, $linia, FILE_APPEND);
$tresc = file_get_contents($sciezka);
$wiersze = explode("\n", $tresc);
foreach ($wiersze as $wiersz) {
$wiersz = trim($wiersz);
if ($wiersz === "") {
continue;
}
echo htmlspecialchars($wiersz) . "<br>";
}
file_existsodpowiada, czy pod tą ścieżką już coś jest. Nie tworzy pliku.FILE_APPENDjako trzeci argument dopisuje na końcu zamiast kasować całość.explode("\n", $tresc)tnie napis na tablicę wierszy.trimścina spacje i znaki nowej linii z brzegów jednego wiersza. Pusty wiersz pomijasz.
file_get_contents + explode można zastąpić funkcją file z podrozdziału 5,
a dopisanie przez FILE_APPEND — trybem "a" z podrozdziału 4. Wynik w pliku będzie ten sam.
Odczyt, którego może nie być, wygodnie spiąć z wyjątkiem:
function czytajListe(string $sciezka): string {
if (!file_exists($sciezka)) {
throw new Exception("Brak pliku listy.");
}
$tresc = file_get_contents($sciezka);
if ($tresc === false) {
throw new Exception("Nie udało się odczytać listy.");
}
return $tresc;
}
try {
$lista = czytajListe(__DIR__ . "/lista.txt");
echo nl2br(htmlspecialchars($lista));
} catch (Exception $e) {
echo htmlspecialchars($e->getMessage());
}
Użytkownik widzi krótki komunikat z getMessage(). Szczegół techniczny
(pełna ścieżka, numer linii z PHP) zostaje w komunikacie serwera, którego na zajęciach
czytasz sam, a na publicznej stronie nie pokazujesz.
7. Ćwiczenia
Katalog C:\xampp\htdocs\cwiczenia-php\. Każde ćwiczenie to osobny plik
.php otwarty przez http://localhost/cwiczenia-php/….
Na górze error_reporting(E_ALL) i display_errors.
Pliki tekstowe twórz obok skryptu (__DIR__).
Ćwiczenie 1. przeczytaj komunikat łatwe
- W pliku PHP odczytaj klucz
"email"z tablicy, która ma tylko"imie". - W przeglądarce znajdź w komunikacie: słowo Warning, nazwę pliku i numer linii.
- Dopisz brakujący klucz albo
isset, aż Warning zniknie, a imię nadal się wypisuje.
Ćwiczenie 2. try i catch łatwe
- Funkcja przyjmuje wiek. Gdy wiek jest mniejszy od 0, robi
throw new Exceptionz krótkim zdaniem. - W
trywywołaj ją raz z wiekiem 16 i raz z wiekiem −3. catchwypisujegetMessage(). Przy 16 wypisujesz „wiek OK”.
Ćwiczenie 3. zapis i odczyt średnie
file_put_contentszapisuje donotatka.txtdwa wiersze (z\n).file_get_contentswczytuje je z powrotem. Gdy wynik tofalse, wypisz komunikat.- Odśwież stronę drugi raz i sprawdź w pliku, że treść została nadpisana, a nie podwojona.
Ćwiczenie 4. istnieje i dopisz średnie
- Jeśli
dziennik.txtnie istnieje, utwórz pusty plik. - Przy każdym odświeżeniu dopisz jedną linię z datą (
FILE_APPEND). - Wczytaj plik, potnij
explodei wypisz niepuste wiersze. Po trzech odświeżeniach na stronie są trzy linie.
Ćwiczenie 5. lista zakupów przez fopen średnie
- Otwórz
zakupy.txtw trybie"w"i trzemafwritezapisz trzy produkty (każdy z\n). Zamknijfclose. - Otwórz ten sam plik w trybie
"r"i pętląwhilezfgetswypisz listę numerowaną: „1. chleb”, „2. mleko”… - Po
fopensprawdźfalse. Zmień nazwę pliku w odczycie na nieistniejącą i zobacz, co pokazuje Twój komunikat. - Zmień tryb zapisu na
"a"i odśwież stronę dwa razy. Ile pozycji jest teraz na liście i dlaczego?
while (($linia = fgets($plik)) !== false). Licznik $nr zwiększaj tylko przy niepustej linii. W trybie "a" plik nie jest czyszczony, więc każde odświeżenie dopisuje kolejne trzy produkty.Ćwiczenie 6. oceny z pliku średnie
- Ręcznie przygotuj
oceny.txt: w każdej liniiimię;ocena, co najmniej cztery osoby i jedna pusta linia. - Wczytaj plik funkcją
filez flagamiFILE_IGNORE_NEW_LINES | FILE_SKIP_EMPTY_LINES. - Każdy wiersz potnij
explode(";", …)i wypisz jako wiersz tabeli HTML (<tr>,<td>). - Pod tabelą wypisz średnią ocen zaokrągloną do dwóch miejsc.
$czesci = explode(";", $wiersz) daje imię w $czesci[0] i ocenę w $czesci[1]. Średnia: suma podzielona przez count($wiersze), potem round(…, 2). Pustej linii nie ma w tablicy dzięki FILE_SKIP_EMPTY_LINES.Ćwiczenie 7. liczby w pliku trudne
- Ręcznie przygotuj
wyniki.txt: w każdej linii jedna liczba, jedna linia pusta. - Funkcja czyta plik. Brak pliku albo nieudany odczyt zgłasza wyjątek.
- W
tryzsumuj liczby (pusty wiersz pomiń,trimi rzutowanie na liczbę). Wcatchpokaż tylko komunikat dla użytkownika, bez ścieżki dysku. - Rozwiąż zadanie dwa razy: raz przez
file, raz przezfopen+fgets. Obie wersje mają dać tę samą sumę.
file_exists daje false albo odczyt zwraca false. Liczba z wiersza: (float) trim($wiersz). W wersji z fgets sumę zwiększasz w pętli while, a po pętli robisz fclose.8. Sprawdź się
9. Na jaką ocenę
| Ocena | Co potrafisz |
|---|---|
| 2 | Czytasz komunikat PHP (rodzaj, plik, linia). Odczytujesz plik tekstowy według gotowego wzoru. |
| 3 | Zapisujesz i odczytujesz plik (file_put_contents, file_get_contents), a według przykładu także przez fopen / fwrite / fclose. Składasz try / catch według przykładu. |
| 4 | Zgłaszasz wyjątek przez throw. Używasz file_exists. Odróżniasz błąd składni od wyjątku. Czytasz plik linia po linii (fgets) i jako tablicę (file). Dobierasz tryb r, w albo a. |
| 5 | Obsługujesz błąd otwarcia i odczytu (false z fopen, file, file_get_contents albo brak pliku). Łączysz wyjątek ze sprawdzeniem danych, zanim policzysz wynik. Wybierasz sposób pracy z plikiem do zadania. |
| 6 | Ustalasz, co widzi użytkownik (krótki komunikat), a co zostaje w raporcie błędu na serwerze. Zapis, dopisywanie i puste wiersze są opisane w kodzie tak, że da się to powtórzyć. |